YAZARLAR

İbrahim Güler

Sertaç Tok

Sedat Eryürek

Ali Farsak

Hasan Doğan

 

Asmmmo TV
Asmmmo Cafe
Asmmmo Enstitü

Luca

             BAĞIMSIZ DENETİMDE HADLER YARI YARIYA DÜŞÜRÜLDÜ

Adana, 24.03.2014
İbrahim GÜLER
Adana SMMM Odası Vergi Mevzuatı
İnceleme Komisyonu Başkanı

               

                Değerli meslektaşlarım. Bağımsız denetim konusunda bazen tavsiyelerde bulunuyorum. Örneğin, çok yakın bir zamanda meslek mensupları UFRS'yi bilenler ve bilmeyenler olarak ikiye ayrılacaklar demiş ve zaman varken bu konunun muhakkak öğrenilmesi gerektiğini vurgulamıştım. Nitekim, TTK’nun 397/4.maddesi gereği bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin belirlenmesinde esas olacak hadler 1 Ocak 2014 tarihinden geçerli olmak üzere 14 Mart 2014 tarih ve 28941 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 2014/5973 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yarı yarıya düşürülmüştür. Bakanlar Kurulu Kararlarının hazırlık işlemleri, Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu tarafından yapılmakta ve Bakanlar Kurulu'na sunulmaktadır. Bu çalışmalar her yıl yapılacak ve bu hadler her yıl düşürülerek Bakanlar Kurulunca yayınlanacaktır. Öncelikle belirtmek gerekir ki, BKK'na göre bağımsız denetime tabi olan şirketlerin tamamı münferit (bireysel) ve konsolide finansal tablolarını Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına (TFRS) göre düzenlemek zorundadırlar. 2015 yılında bir çok meslek mensubunun mükellefi bağımsız denetim kapsamına girecek olup bu zamanın mutlaka iyi değerlendirilmesi gerekir.  

                Makale iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde bağımsız denetime tabi olacak şirketler sayılmış ve BKK'da belirlenen ölçütlerin nasıl uygulanacağı açıklanmıştır.

                İkinci bölümde Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun (KGK), Türk Ticaret Kanunu'ndan (TTK) almış olduğu yetki çerçevesinde TFRS'yi uygulamak zorunda olan şirketlerin tespiti ile ilgili aldığı aldığı kurul kararı çerçevesinde hangi şirketlerin TFRS'yi uygulamak zorunda olduğu ayrıca tek tek açıklanmış bulunmaktadır.

 

            I.BÖLÜM.

                1. Bağımsız Denetime Tabi Olacak Şirketler:    

                Bilindiği üzere, 6102 sayılı TTK’nun 397/4.maddesi gereği bağımsız denetime tabi olacak şirketlerin Bakanlar Kurulunca belirlenmesi gerekmektedir. Nitekim Bakanlar Kurulunca 23.01.2013 tarih ve 28537 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 2012/4213 sayılı karar ve bu kararda değişiklik yapılması hakkındaki 14.03.2014 tarih ve 28941 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 2014/5973 sayılı karara göre aşağıda sayılan şirketler bağımsız denetime tabidir.

                1.1 Tek başına veya bağlı ortaklıkları ve iştirakleriyle birlikte, aktif toplamı 75 milyon ve üzeri, yıllık net satış hasılatı 150 milyon ve üzeri ve çalışan sayısı olarak 250 ve üzeri, olmak üzere tespit edilen bu üç ölçütten en az ikisini sağlayan şirketler,     

                1.2 Sermaye Piyasası Kuruluna (SPK) tabi şirketlerden;

                a- Yatırım kuruluşları,

                b- Kolektif yatırım kuruluşları,

                c- Portföy yönetim şirketleri,

                ç) İpotek finansmanı kuruluşları,

                d) Varlık kiralama şirketleri,

                e) Merkezi takas kuruluşları,

                f) Merkezi saklama kuruluşları,

                g) Veri depolama kuruluşları,

                ğ) Derecelendirme kuruluşları,

                h) Değerleme kuruluşları,

                ı) Sermaye piyasası araçları bir borsada ve/veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören anonim şirketler,   

                i) Nitelikli yatırımcılara satılmak üzere pay hariç, sermaye piyasası aracı ihraç eden anonim şirketler.

                1.3 Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna tabi şirketlerden;

                a) Bankalar,

                b) Derecelendirme kuruluşları,

                c) Finansal holding şirketleri,

                ç) Finansal kiralama şirketleri,

                d) Faktoring şirketleri,

                e) Finansman şirketleri,

                f) Varlık yönetim şirketleri,

                g) Finansal holding şirketleri üzerinde 5411 sayılı Bankacılık Kanunu'nda tanımlandığı şekliyle nitelikli paya sahip olan şirketler.

                1.4 Sigorta, Reasürans ve Emeklilik şirketleri,

                1.5 "Borsa İstanbul piyasalarında" üye olarak faaliyet göstermesine izin verilen;

                a) Yetkili müesseseler,

                b) Kıymetli madenler aracı kurumları,

                c) Kıymetli maden üretimi veya ticareti ile iştigal eden anonim şirketler.

                1.6 5300 Sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu gereğince anonim şirket halinde kurulan tarım ürünleri lisanslı depo şirketleri.  

                1.7 2699 Sayılı Umumi Mağazalar Kanunu hükümleri gereğince anonim şirket şeklinde kurulan şirketler.

                1.8 Ulusal karasal, uydu ve kablolu televizyon sahibi medya hizmet sağlayıcı şirketler

                1.9 Aşağıda yer alan şirketlerin tek başına veya bağlı ortaklıkları ve iştirakleriyle birlikte, listede belirtilen sınırlamalar dikkate alınarak bağımsız denetime tabidir.

                a) Sermayesinin en az % 25'i kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, sendikalara, derneklere, vakıflara, kooperatiflere ve bunların üst kuruluşlarına doğrudan veya dolaylı olarak ait olan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,

                i- Aktif toplamı 40 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 50 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 25 ve üzeri.

                b) Yurt çapında günlük olarak gazete yayınlayan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,

                 i- Aktif toplamı 50 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 75 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 175 ve üzeri.

                c) Kaynak tahsisi içermeyen yetkilendirme sahibi şirketler ile çağrı merkezi şirketleri hariç olmak üzere, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu, 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1525. maddesi kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu denetimine tabi olan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,

                i- Aktif toplamı 75 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 100 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 250 ve üzeri.

                ç) 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu, 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu, 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu ve 5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu ve Elektrik Piyasası Kanunu'nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun uyarınca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumuna (EPDK) tabi olarak faaliyet gösteren lisans, sertifika veya yetki belgesi sahibi şirketlerden (4046 sayılı Kanuna tabi Kamu İktisadi Teşebbüsleri hariç) aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,     

                i- Aktif toplamı 75 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 100 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 250 ve üzeri.

                d) Sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem görmeyen ancak Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında halka açık sayılan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,     

                i- Aktif toplamı 15 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 20 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 50 ve üzeri.

                e) Gayri faal olan ve faaliyetleri geçici olarak durdurulan veya iptal edilmiş olan (gerekli ana sözleşme değişiklikleri ve benzeri prosedür işlemleri henüz gerçekleştirilmemiş olanlar dahil) iştirak ve şirketler hariç olmak üzere, Tasarruf Mevduatı ve Sigorta Fonu'nun (TMSF) iştirakleri ile mülga 4389 sayılı Bankalar Kanunu ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamında Fon tarafından denetimi ve yönetimi devralınan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,     

                i- Aktif toplamı 75 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 150 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 250 ve üzeri.

                f) 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname kapsamında faaliyet gösteren Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) ve bağlı ortaklıkları ile sermayesinin en az %50'si belediyelere ait olan şirketlerden aşağıdaki üç ölçütten en az ikisini sağlayanlar,

                i- Aktif toplamı 40 milyon ve üzeri,

                ii- Yıllık net satış hasılatı 50 milyon ve üzeri,

                iii- Çalışan sayısı 125 ve üzeri.

                İş bu listenin 1.2-1.3-1.4-1.5-1.6-1.7-1.8 ve 1.9/f sırasında yer alanlar ile 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanuna tabi kuruluşlar hariç olmak üzere sermayesinin en az %50 ve daha fazlası Devlete, il özel idarelerine, kanunla kurulmuş vakıflara ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarına ait olan şirketler bağımsız denetime tabi değildir. 

                2. Belirlenen Ölçütlerin Uygulama Esasları:      

                Şirketler, kararda belirtilen üç ölçütten en az ikisinin sınırlarını art arda iki hesap döneminde aşması durumunda müteakip hesap döneminden itibaren bağımsız denetime tabi olur. Kararda belirtilen üç ölçütten ikisinin sınırlarının aşılıp aşılmadığnının belirlenmesinde; şirketin aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı bakımından yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmış olan son iki yıldaki finansal tablolar, çalışan sayısı bakımından ise son iki yıldaki ortalama çalışan sayısı esas alınacaktır.

                Bağlı ortaklıkları bulunan şirketlerde aktif toplamı ve yıllık net satış hasılatı bakımından ana ortaklık ve bağlı ortaklığa ait son iki yıldaki finansal tablolarda yer alan kalemlerin toplamı (varsa grup içi işlemler yok edilir), çalışan sayısı bakımından ise ana ortaklıkta ve bağlı ortaklıkta son iki yıldaki ortalama çalışan sayılarının toplamı dikkate alınır. 

                İştirakler açısından, söz konusu ölçütler iştirakteki hisseleri oranında dikkate alınır.

                Bağımsız denetime tabi şirketler, söz konusu ölçütlerden en az ikisine ait sınırların art arda iki hesap döneminde altında kalması ya da bir hesap döneminde söz konusu ölçütlerden en az ikisinin sınırlarının %20 veya daha fazla altında kalması durumunda, müteakip hesap döneminden itibaren bağımsız denetim kapsamından çıkarılır.    

                3. Yürürlük:

                Listenin 1.9/f sırası ile 1.9/ç sırasının sadece kamu iktisadi teşebbüsleri yönünden yürürlüğü 01.01.2015, diğer sıradakilerin ise yürürlük tarihi 01.01.2014'dür.  

                II.BÖLÜM.

                Türkiye Finansal Raporlama Sandartlarını Uygulayacak Olan Şirketler: 

                Birinci sınıf defter tutan gerçek ve tüzel kişiler 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 88/1.Maddesine göre Finansal Tablolarını Türkiye Finansal Raporlama Standartlarına (TFRS) göre düzenlemek zorundadır.

                Ancak, TTK'nun Geçici 1/4.maddesi ile Kamu Gözetimi Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumuna (KGK) verilen yetki çerçevesinde ve KGK'nın da, 17.11.2012 tarih ve 28470 Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan 14.11.2012 tarihli kurul kararı ile 01.01.2013 tarihinden itibaren aşağıda sayılan şirketlerin münferit ve konsolide finansal tablolarını TFRS'ye göre hazırlamaları mecburiyeti getirilmiştir. I.Bölümde tek tek sayılan ve bağımsız denetime tabi olan şirketlerin tamamı finansal tablolarını TFRS'ye göre raporlamak zorunda olduğu halde bu şirketlerden bazılarının aşağıdaki listede tekrar sayılması kavram kargaşasına sebep olabilir.       

                1. 6102 sayılı TTK'nun 397/4.maddesi gereği 2012/4213 ve 2014/5973 sayılı Bakanlar Kurulu kararları uyarınca bağımsız denetime tabi tutulan ve yukarıda I.Bölümde sayılan şirketler.

                2. 660 sayılı KHK'de belirtilen "Kamu Yararını İlgilendiren kuruluşlar" şöyleki;  

                a) Halka açık şirketler,

                b)Bankalar,

                c) Sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri,

                ç) Faktoring şirketleri,

                d) Finansman şirketleri,

                e) Finansal kiralama şirketleri,

                f) Varlık yönetim şirketleri,

                g) Emeklilik fonları,

                ğ) İhraççılar ve sermaye piyasası kurumları,

                h) Faaliyet alanları, işlem hacimleri, istihdam ettikleri çalışan sayısı ve benzeri ölçütlere göre önemli ölçüde kamuoyunu ilgilendirdiği için kurum tarafından bu kapsamda değerlendirilen kuruluşlar.

                3. Sermaye Piyasası Kanunu'na göre, ihraç ettikleri sermaye piyasası araçları borsada veya teşkilatlanmış diğer bir piyasada işlem gören şirketler, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri ve konsolidasyon kapsamına alınan diğer işletmeler,

                4. Bankacılık Kanunu'nun 3.maddesinde tanımlanan bankalar ile bağlı ortaklıkları,

                5. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nda tanımlanan sigorta ve reasürans şirketleri,

                6. 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu'nda tanımlanan emeklilik şirketleri.

                Bağımsız denetime tabi şirketlerin bağlı ortaklığı, iş ortaklığı veya iştiraki durumunda bulunan ve bağımsız denetime tabi olma şartlarını kendi başlarına taşımayan şirketler, sadece ana ortaklığının BKK kapsamında bağımsız denetime tabi olması nedeniyle münferiden (bireysel) bağımsız denetime tabi olmayacaklar ve bu şirketler finansal tablolarını TFRS'ye göre değil, Vergi Usul Kanunu'na (VUK) göre düzenleyeceklerdir. 

                Ancak, TFRS 10 Konsolide Finansal Tablolar Standardı uyarınca, konsolide finansal tablolara dahil olan şirketlerden birinin finansal tablolarının, benzer işlemler ve benzer koşullardaki diğer olaylar için farklı muhasebe politikaları kullanılarak hazırlanmış olması durumunda; grubun muhasebe politikalarıyla uyum sağlayabilmek için, konsolide finansal tabloların hazırlanması sırasında gruba dahil söz konusu işletmenin finansal tablolarında gerekli düzeltmeler yapılmalıdır. Ayrıca TMS 28 İştiraklerdeki ve İş Ortaklıklarındaki Yatırımlar Standardı uyarınca özkaynak yönteminin uygulanmasında da benzer hükümler geçerlidir.    

                Sonuç itibariyle, finansal tablolarını VUK'na göre hazırlaması gereken  bağlı ortaklık, iş ortaklığı veya iştiraklerin, konsolide finansal tabloların hazırlanması amacıyla ana ortaklıklarıyla veya yatırımcılarıyla aynı muhasebe politikalarını uygulamak zorunda olduklarından finansal tablolarını yatırımcı işletmenin finansal tablolarıyla, uygun hale getirmeleri başka bir ifadeyle TFRS'ye uygun hale getirmeleri gerekmektedir.